De bekkenbodem staat vooral bekend als een spiergroep die sterker moet worden. Wie urine verliest bij hoesten of na een bevalling, krijgt vaak het advies om te knijpen. Toch hebben sommige vrouwen juist het omgekeerde probleem: de spieren staan voortdurend aan en laten niet goed meer los. Dat heet een overactieve of gespannen bekkenbodem.
Een gezonde bekkenbodem kan aanspannen wanneer dat nodig is, beweegt mee met de ademhaling en ontspant daarna weer volledig. Bij een te hoge rustspanning ontbreekt dat laatste deel. De spieren kunnen dan vermoeid en gevoelig raken. Een gespannen bekkenbodem kan bovendien tegelijk functioneel zwak zijn, omdat spieren die nooit loslaten ook niet goed kunnen reageren.
Klachten die bij een gespannen bekkenbodem passen
De signalen lopen uiteen. Veel genoemd zijn pijn tijdens of na het vrijen, moeite met het inbrengen van een tampon, vaak aandrang voelen of moeilijk goed uitplassen, obstipatie en pijn bij de ontlasting. Ook lage rugpijn, pijn in de liezen of een branderig, drukkend gevoel rond het bekken kunnen ermee samenhangen. Dezelfde klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals een infectie of een darmprobleem. De huisarts of een bekkenbodemfysiotherapeut kan beoordelen wat er speelt.
Waarom alleen knijpen averechts kan werken
Kegeloefeningen trainen het aanspannen. Bij spieren die al te veel aanstaan, voegt dat vooral meer spanning toe. Klachten als pijn bij het vrijen of moeite met plassen kunnen daardoor eerder toenemen dan afnemen. Ook verzwaarde balletjes, die de spieren laten werken doordat ze op hun plek gehouden moeten worden, zijn bij een gespannen bekkenbodem geen goed beginpunt. Wie pijn heeft of vermoedt dat de bekkenbodem niet goed loslaat, laat zich daarom eerst onderzoeken voordat er met krachttraining wordt begonnen.
Leren loslaten met ademhaling
Ontspannen is net zo goed een vaardigheid als aanspannen. Een eenvoudige oefening begint op de rug of op de zij, met de benen ondersteund door kussens. Kaken, schouders, billen en onderbuik worden losgelaten. Bij het inademen door de neus worden de onderste ribben en de buik iets wijder, en mag het gebied rond vagina en anus zachter worden, zonder te persen. Bij het uitademen wordt er niet geknepen. Acht tot tien ademhalingen zijn genoeg. Geeft de oefening pijn, extra aandrang of een branderig gevoel, dan is het tijd om te stoppen.
Een uitgebreide uitleg over het verschil tussen een zwakke en een gespannen bekkenbodem, met oefeningen voor beide situaties, staat op https://inwonderstate.com/nl/blogs/verhalen/bekkenbodem-oefeningen-vrouwen en is bruikbaar als naslag naast de adviezen van een behandelaar.
De rol van de bekkenbodemfysiotherapeut
Een geregistreerd bekkenfysiotherapeut onderzoekt hoe de spieren aanspannen, ontspannen en samenwerken met ademhaling, buik en rug. Daarna volgt een plan dat meestal begint met bewustwording en ontspanning, en pas later met kracht en coördinatie. Soms worden daarbij hulpmiddelen ingezet, zoals biofeedback of een dilator om stap voor stap te wennen aan inwendige aanraking. Bij twijfel over de oorzaak van de klachten is de huisarts het eerste aanspreekpunt.
Hulpmiddelen voor thuis
Bij Wonderstate, een webshop voor intieme verzorging, zijn bekkenbodemtrainers in verschillende soorten te vinden, van de Kiwi bekkenbodemtrainer en de UNO- en DUO-trainers van Fun Factory tot een set van vier siliconen dilators. Zo’n dilatorset wordt gebruikt om in eigen tempo te wennen aan een grotere maat. Verzwaarde trainers zijn bedoeld voor wie de bekkenbodem al goed kan aanspannen en volledig kan loslaten.
Een hulpmiddel vervangt geen onderzoek of behandeling. Zinvol is het om de bekkenbodemfysiotherapeut te laten meekijken welk product past en hoe vaak het gebruikt wordt. Geeft een oefening of hulpmiddel meer spanning of pijn, dan is dat iets voor de volgende afspraak. Vaak blijkt een kleinere stap dan beter te werken, zoals eerst alleen leren ademen in een ontspannen houding.